ÇOCUK ERGEN PSİKİYATRİ

Okul Reddi Nedir Hakkında Sık Sorulan Sorular

Okul reddi, çocuğun okula gitme veya okulda kalma konusunda belirgin sıkıntı yaşamasıyla ortaya çıkan bir davranış örüntüsüdür. Tek başına psikiyatrik bir tanı değildir. Kaygı, ayrılık güçlüğü, zorbalık, akademik sorunlar veya başka ruhsal ve gelişimsel etkenlerle ilişkili olabilir. Okuldan kaçmayla aynı şey değildir.

Okul reddi nedir?

Okul reddi, çocuğun veya ergenin okula gitmekte belirgin biçimde zorlanması, okula gitmekten kaçınması ya da okuldayken eve dönmek istemesi şeklinde görülebilir.

Bazı çocuklar sabah okula hazırlanırken yoğun kaygı yaşayabilir. Bazıları okula gider ancak sınıfta kalmakta zorlanabilir. Başka bir çocuk ise sık sık karın ağrısı veya baş ağrısı gibi yakınmalar nedeniyle evde kalmak isteyebilir.

Okul reddi tek başına belirli bir psikiyatrik hastalığın adı değildir.

Önemli olan çocuğun neden okula gitmekte zorlandığını anlamaktır.

Okula gitmek istemeyen her çocukta okul reddi var mıdır?

Hayır.

Çocuklar zaman zaman yorgun oldukları, sınavdan çekindikleri, bir arkadaşlarıyla sorun yaşadıkları veya o gün okula gitmek istemedikleri için isteksiz olabilir.

Tek bir sabah yaşanan isteksizlik genellikle okul reddi olarak değerlendirilmez.

Daha dikkat çekici olan:

• Okula gitmek istememenin tekrar etmesi,

• Sabahları belirgin sıkıntı yaşanması,

• Devamsızlığın artması,

• Okula götürülürken yoğun direnç görülmesi,

• Okulda kalmakta zorlanılması,

• Aile yaşamının okul sorununa göre şekillenmeye başlamasıdır.

Davranışın süresi ve günlük işlev üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilmelidir.

Okul reddi ile okuldan kaçma arasındaki fark nedir?

İki durum aynı değildir.

Okul reddi yaşayan çocuk genellikle okula gitme konusunda belirgin duygusal sıkıntı yaşar. Ebeveyn de çoğunlukla çocuğun evde olduğunu veya okula gitmek istemediğini bilir.

Okuldan kaçmada ise çocuk veya ergen okula gitmediğini ailesinden gizleyebilir ve devamsızlık her zaman yoğun kaygıyla ilişkili olmayabilir.

Durum	Genel özellik
Okul reddi	Okula gitme veya okulda kalma konusunda belirgin sıkıntı ve kaçınma
Okuldan kaçma	Okula gitmeme davranışı çoğu zaman ebeveyn bilgisi dışında gerçekleşebilir

Bu ayrım, davranışın nedenini ve gerekli desteği anlamak açısından önemlidir.

Okul reddinde hangi belirtiler görülebilir?

Okul reddi her çocukta aynı şekilde görünmez.

Sabahları yoğun sıkıntı

Çocuk özellikle okul sabahlarında:

• Ağlayabilir,

• Öfkelenebilir,

• Evden çıkmayı reddedebilir,

• Ebeveyne yapışabilir,

• Okula gitmemek için uzun tartışmalar yaşayabilir.

Hafta sonu veya tatil günlerinde aynı sıkıntının belirgin biçimde azalması dikkat çekebilir.

Karın ağrısı, baş ağrısı ve diğer bedensel yakınmalar

Bazı çocuklar okul öncesinde:

• Karın ağrısı,

• Baş ağrısı,

• Bulantı,

• Baş dönmesi,

• Halsizlik

gibi bedensel yakınmalardan söz edebilir.

Bu yakınmalar otomatik olarak “numara” kabul edilmemelidir.

Kaygı fiziksel belirtilerle birlikte görülebilir. Bununla birlikte yeni, şiddetli, tekrarlayan veya açıklanamayan bedensel belirtilerde fiziksel nedenlerin de uygun sağlık değerlendirmesiyle ele alınması gerekir.

Evden veya ebeveynden ayrılmakta zorlanma

Özellikle küçük çocuklarda sorun okulun kendisinden çok evden veya ebeveynden ayrılmayla ilişkili olabilir.

Çocuk ebeveyninin başına kötü bir şey geleceğinden endişe edebilir, yalnız kalmak istemeyebilir veya ayrılık anında yoğun sıkıntı yaşayabilir.

Ancak her okul reddinin nedeni ayrılık kaygısı değildir.

Okul reddi neden ortaya çıkabilir?

Okul reddinin tek bir nedeni yoktur.

Olası etkenler arasında:

• Ayrılık kaygısı,

• Okulla ilişkili kaygılar,

• Akran sorunları,

• Zorbalık,

• Akademik güçlükler,

• Öğretmen veya sınıf ortamıyla ilgili sorunlar,

• Sosyal kaygı,

• Depresif belirtiler,

• Dikkat veya gelişimsel güçlükler,

• Aile veya yaşam koşullarındaki önemli değişiklikler

yer alabilir.

Bu alanlardan herhangi birinin bulunması çocukta mutlaka belirli bir tanı olduğu anlamına gelmez.

Değerlendirmede temel amaç okuldan kaçınmayı sürdüren asıl güçlüğü anlamaktır.

Zorbalık ve akran sorunları okul reddine yol açabilir mi?

Evet, bazı çocuklarda okuldan kaçınmanın arkasında akranlarla yaşanan sorunlar bulunabilir.

Çocuk:

• Dışlanıyor,

• Alay ediliyor,

• Tehdit ediliyor,

• Fiziksel veya çevrim içi zorbalık yaşıyor

olabilir.

Çocuk bunu ailesine açıkça söylemeyebilir. Bunun yerine sabahları hastalandığını söylemek veya okula gitmek istememek gibi davranışlar gösterebilir.

Okul reddi yeni başladıysa arkadaş ilişkilerindeki değişiklikleri ve okulda güvenlik sorunu olup olmadığını araştırmak önemlidir.

Akademik güçlükler okul reddiyle ilişkili olabilir mi?

Evet.

Okuma, yazma, matematik, dikkat veya görevleri organize etme alanlarında zorlanan çocuklar okul ortamını giderek daha stresli algılayabilir.

Çocuk:

• Belirli derslerden kaçınabilir,

• Sınav günlerinde daha fazla şikâyet yaşayabilir,

• Ödevlerden dolayı yoğun çatışma yaşayabilir,

• Başarısız olmaktan veya arkadaşlarının yanında zor durumda kalmaktan endişe edebilir.

Bu nedenle okul reddinde yalnızca “Okula neden gitmek istemiyorsun?” sorusuna değil, çocuğun akademik olarak nerede zorlandığına da bakılabilir.

Tatil veya hastalık sonrasında okul reddi başlayabilir mi?

Bazı çocuklarda okuldan uzak geçirilen bir dönemin ardından yeniden başlamak daha zor olabilir.

Uzun tatiller, kısa bir hastalık dönemi veya başka nedenlerle evde geçirilen zaman sonrasında okula dönüşte yoğun direnç ortaya çıkabilir.

Okul değişikliği, taşınma, ailede kayıp veya başka önemli yaşam değişiklikleri de aynı döneme denk gelebilir.

Bu nedenle okul reddisinin ne zaman başladığını ve başlangıcın öncesinde neler yaşandığını bilmek değerlendirmeye yardımcı olur.

Ergenlerde okul reddi farklı görünebilir mi?

Evet.

Küçük çocuklarda ebeveynden ayrılma güçlüğü daha belirgin olabilirken, ergenlerde farklı nedenler ön plana çıkabilir.

Örneğin:

• Akran çatışmaları,

• Zorbalık,

• Sosyal kaygı,

• Akademik baskı,

• Depresif belirtiler,

• Okul başarısında düşüş

gibi alanlar daha fazla önem kazanabilir.

Özellikle daha önce düzenli devam eden bir ergen aniden okula gitmek istememeye başladıysa yalnızca “ergenlik” veya “sorumsuzluk” şeklinde açıklamak yerine değişikliğin nedenini araştırmak gerekir.

Bedensel yakınmalar “numara” mıdır?

Hayır, böyle bir varsayım yapılmamalıdır.

Kaygı ve yoğun duygusal sıkıntı çocuklarda gerçek fiziksel belirtiler oluşturabilir.

Çocuğun karnı gerçekten ağrıyor olabilir; önemli soru bu belirtinin neden ortaya çıktığıdır.

Öte yandan her karın ağrısı veya baş ağrısını psikolojik kabul etmek de doğru değildir.

Özellikle belirtiler yeni başladıysa, ağırsa, tekrar ediyorsa veya okul dışındaki zamanlarda da sürüyorsa fiziksel nedenlerin uygun tıbbi değerlendirmeyle ele alınması önemlidir.

Aile nasıl yaklaşabilir?

İlk adım çocuğu “tembel”, “inatçı” veya “okulu sevmiyor” şeklinde etiketlememektir.

Sakin bir zamanda:

• Okulda seni en çok zorlayan şey nedir?

• Sabahları okulu düşündüğünde ne hissediyorsun?

• Hangi ders veya ortam daha zor geliyor?

• Arkadaşlarınla ilgili bir sorun var mı?

• Okulda kendini güvende hissediyor musun?

gibi açık uçlu sorular sorulabilir.

Çocuğun kaygısını dinlemek, okula hiç gitmemeyi kalıcı çözüm haline getirmek anlamına gelmez.

Ama okula dönüşün nasıl destekleneceğini planlamadan önce çocuğun neden kaçındığını anlamak gerekir.

Okulla iş birliği neden önemlidir?

Okul reddi yalnızca evde görülen bir sorun değildir.

Öğretmen, rehberlik servisi veya ilgili okul çalışanlarından şu konularda bilgi alınabilir:

• Devamsızlık ne zaman arttı?

• Belirli derslerde sorun var mı?

• Akran ilişkileri nasıl?

• Zorbalık şüphesi bulunuyor mu?

• Çocuk okula geldiğinde ne kadar sürede sakinleşiyor?

• Akademik performansta değişiklik oldu mu?

• Sınıfta dikkat veya davranış sorunu görülüyor mu?

Ev ve okuldan alınan bilgilerin birlikte değerlendirilmesi sorunun bağlamını anlamayı kolaylaştırabilir.

Ne zaman profesyonel değerlendirme düşünülebilir?

Her okula gitmek istememe durumu profesyonel değerlendirme gerektirmez.

Ancak:

• Okula gitmeme veya yoğun direnç tekrar ediyorsa,

• Devamsızlık artıyorsa,

• Çocuk sabahları yoğun kaygı veya panik yaşıyorsa,

• Bedensel yakınmalar sürekli okul günlerinde ortaya çıkıyorsa,

• Çocuk okulda kalmakta belirgin zorlanıyorsa,

• Ayrılık konusunda yoğun korkular bulunuyorsa,

• Zorbalık veya ciddi akran sorunu şüphesi varsa,

• Akademik performans belirgin biçimde düşüyorsa,

• Depresif belirtiler, belirgin içe kapanma veya yoğun kaygı eşlik ediyorsa,

• Aile ve okul düzeni ciddi biçimde etkileniyorsa

daha ayrıntılı değerlendirme düşünülebilir.

Bir çocuk psikiyatrisi değerlendirmesi, okul reddinin kendisini bir etiket olarak ele almak yerine altında yer alabilecek kaygı, duygudurum, dikkat, gelişimsel veya akademik güçlükleri çocuğun genel işleviyle birlikte değerlendirmeye yardımcı olabilir.

Çocuğun kendine zarar verme düşüncesi, ağır ruhsal kriz veya yakın bir güvenlik riski varsa rutin değerlendirme beklenmeden uygun acil sağlık desteğine başvurulmalıdır.

Aileler hangi bilgileri takip edebilir?

Ebeveynlerin evde tanı koyması gerekmez.

Somut gözlemleri kaydetmek daha yararlı olabilir:

Değerlendirme alanı	Sorulabilecek soru
Başlangıç	Okula gitmekte zorlanma ne zaman başladı?
Örüntü	Her gün mü, belirli ders veya günlerde mi ortaya çıkıyor?
Belirtiler	Kaygı, ağlama veya bedensel yakınmalar eşlik ediyor mu?
İşlev	Devamsızlık, akademik başarı ve arkadaşlıklar etkileniyor mu?

Ayrıca:

• Tatil veya hastalık sonrasında mı başladı?

• Okul değişikliği oldu mu?

• Arkadaşlıklarında bir değişiklik var mı?

• Zorbalık ihtimali bulunuyor mu?

• Belirli derslerde akademik güçlük yaşıyor mu?

• Hafta sonlarında bedensel belirtiler azalıyor mu?

• Uyku veya iştahında değişiklik var mı?

• Çocuk evden veya ebeveynden ayrılmakta başka ortamlarda da zorlanıyor mu?

• Öğretmen veya rehberlik servisi ne gözlemliyor?

Okul reddisini anlamada temel soru yalnızca “Çocuğum neden okula gitmek istemiyor?” değildir. Daha açıklayıcı olan; okula gitmenin çocukta hangi duyguyu oluşturduğunu, kaçınmanın ne zaman başladığını ve okul, aile, akran ve akademik yaşamın hangi bölümünde güçlük bulunduğunu birlikte değerlendirmektir.